HS Code we Incoterms boýunça gollanma: B2B söwdada olar näme üçin möhüm?
Halkara söwda bilen meşgullanmak isleýän kompaniýalar üçin diňe ýokary hilli haryt öndürmek ýeterlik däldir. Harydy dogry klassifikasiýa etmek, laýyk gelýän eltip bermek şertlerini saýlamak, gümrük proseslerine düşünmek we alyjy bilen satyjynyň jogapkärçiligini öňünden kesgitlemek zerurdyr. Bu meselede esasan iki düşünje aýratyn möhüm ähmiýete eýedir: HS Code we Incoterms.
HS Code — halkara söwdada harydyň haýsy kategoriýa degişlidigini görkezýän standart haryt kodlaşdyryş ulgamydyr. Incoterms bolsa alyjy bilen satyjynyň arasynda daşama, çykdajylar, ätiýaçlandyryş, gümrük işleri we töwekgelçilikler boýunça kimiň jogapkärdigini kesgitleýän halkara eltip bermek düzgünleridir. Bu iki ulgam bilelikde ulanylanda, kompaniýalar harytlaryny has takyk görkezýärler we täjirçilik ylalaşyklarynda ýalňyşlyklary azaldýarlar.
HS Code näme ?
HS Code “Harmonized System Code”, ýagny Garmonizirlenen ulgam kody diýmegi aňladýar. Bu ulgam Bütindünýä gümrük guramasy tarapyndan işlenip taýýarlanypdyr we halkara söwdada harytlary klassifikasiýa etmek üçin ulanylýar. HS ulgamy müňlerçe haryt toparyny kodlaryň üsti bilen beýan edýär we köp ýurtlarda gümrük tarifleri, salgytlar we söwda statistikasy üçin esas hökmünde ulanylýar.
Ýönekeý düşündirilende, HS Code — harydyň halkara identifikasiýa belgisi diýmekdir. Köplenç hut şu kod boýunça haryda nähili gümrük pajynyň ulanyljagy, haýsy resminamalaryň ýa-da rugsatnamalaryň gerek bolup biljekdigi, şeýle hem harydyň import we eksport statistikasynda nähili görkeziljekdigi kesgitlenýär.
HS Code kompaniýalar üçin näme üçin möhüm?
HS Code diňe gümrük üçin tehniki kod däldir. Ol satuw, marketing, eksport we B2B söwdada ynam döretmek üçin hem möhümdir.
Birinjiden, HS Code-yň dogry ulanylmagy gümrük amallaryny ýeňilleşdirýär. Eger nädogry kod ulanylsa, haryda nädogry gümrük pajy ulanylyp biler, haryt gümrükde saklanyp biler ýa-da goşmaça resminamalar talap edilip biler.
Ikinjiden, HS Code import we eksport çykdajylaryna täsir edýär. Gümrük pajlary, goşmaça tölegler, kwotalar, rugsatnamalar we barlag talaplary harydyň tarif klassifikasiýasyna baglylykda üýtgäp biler.
Üçünjiden, HS Code halkara alyjylara harydy has takyk düşünmäge kömek edýär. B2B platformalarda kompaniýalar käwagt harydy diňe ady boýunça däl, HS Code ýa-da haryt klassifikasiýasy boýunça hem gözleýärler.
Dördünjiden, HS Code SEO we sanly görünürlilik üçin peýdalydyr. Haryt sahypasynda dogry at, düşündiriş, kategoriýa we HS Code bilelikde ulanylanda, gözleg ulgamlary we alyjylar haryda has gowy düşünýärler.
Bäşinjiden, HS Code kompaniýanyň professional keşbini emele getirýär. Harydy halkara söwda maglumatlary bilen bilelikde görkezýän kompaniýa alyjylaryň öňünde has ygtybarly görünýär.
HS Code saýlanylanda nämä üns bermeli?
HS Code saýlanylanda diňe harydyň täjirçilik adyna seretmek dogry däldir. Birmeňzeş atly harytlar dürli materiallardan öndürilen ýa-da dürli maksatlar üçin niýetlenen bolup biler. Bu bolsa kody üýtgedip biler.
Üns berilmeli esasy zatlar:
1. Harydyň materiali
Plastik, metal, tekstil, agaç, aýna ýa-da himiki düzümi dürli klassifikasiýa sebäp bolup biler.
2. Harydyň ulanylyş maksady
Bir materialdan öndürilen iki haryt ulanylyş maksadyna baglylykda dürli kodlara degişli bolup biler.
3. Harydyň işleniş derejesi
Çig mal, ýarym taýýar önüm we taýýar önüm dürli pozisiýalarda klassifikasiýa edilip biler.
4. Tehniki aýratynlyklar
Aýratynam enjamlar, elektronika, tekstil we himiýa önümlerinde tehniki maglumatlar klassifikasiýa täsir edip biler.
5. Ýurtlara görä jikme-jik kodlar
Ilkinji 6 san halkara standart bolup durýar, emma ýurtlar öz talaplaryna laýyklykda bu 6 sandan soň goşmaça sanlary goşup bilerler.
Şol sebäpli import ýa-da eksport bilen meşgullanýan kompaniýalar GTIP / HS Code maglumatyny gümrük brokeri, resmi tarif ulgamy ýa-da ygtyýarly çeşmeler arkaly barlamalydyrlar.
Incoterms näme?
Incoterms “International Commercial Terms”, ýagny halkara täjirçilik eltip bermek şertleri diýmegi aňladýar. Bu düzgünler haryt eltip berilende alyjy bilen satyjynyň haýsy çykdajylara, töwekgelçiliklere we amaly jogapkärçiliklere eýedigini kesgitleýär. Incoterms düzgünleri Halkara Söwda Palatasy tarapyndan neşir edilýär, häzirki wagtda giňden ulanylýan iň täzelenen wersiýa bolsa Incoterms 2020 hasaplanýar.
Incoterms satuw bahasynyň içine nämeleriň girýändigine düşünmek üçin örän möhümdir. Mysal üçin, şol bir haryt üçin iki baha dürli bolup biler, sebäbi olaryň biri EXW şertinde, beýlekisi bolsa CIF ýa-da DDP şertinde görkezilen bolup biler. Şeýle ýagdaýda diňe bahany deňeşdirmek nädogrydyr. Eltip bermek şerti üýtgände daşama, ätiýaçlandyryş, gümrük resmileşdirmesi we salgytlar boýunça jogapkärçilik hem üýtgeýär.
Incoterms näme üçin gerek?
Incoterms düzgünleri aşakdaky soraglara anyk jogap berýär:
Harydy kim daşaýar?
Daşama çykdajylaryny kim töleýär?
Ätiýaçlandyryşy kim resmileşdirýär?
Eksport gümrük resmileşdirmesine kim jogap berýär?
Import gümrük resmileşdirmesine kim jogap berýär?
Töwekgelçilik haýsy pursatda satyjydan alyja geçýär?
Haryt nirede gowşurylan hasaplanýar?
Incoterms alyjy bilen satyjynyň daşama, ätiýaçlandyryş, resminama taýýarlamak, gümrük resmileşdirmesi we logistika boýunça borçlaryny kesgitleýär. Şol sebäpli eltip bermek şertleriniň nädogry ýa-da doly däl saýlanmagy täjirçilik jedellerine, garaşylmadyk çykdajylara we eltip bermekde gijikmelere sebäp bolup biler.
Incoterms 2020 eltip bermek şertleri
Incoterms 2020 jemi 11 sany eltip bermek düzgüninden ybaratdyr. Olaryň ýedisi ähli transport görnüşleri üçin ulanylyp bilner, dört sanysy bolsa diňe deňiz we içerki suw transporty üçin niýetlenendir.
Ähli transport görnüşleri üçin Incoterms
EXW - Ex Works: Satyjy harydy öz çäginde alyja elýeterli edýär; alyjy prosesiň köp bölegini öz üstüne alýar.
FCA - Free Carrier: Satyjy harydy görkezilen daşaýja tabşyrýar we eksport gümrük resmileşdirmesini ýerine ýetirýär.
CPT - Carriage Paid To: Satyjy harydy görkezilen barmaly nokada çenli daşama çykdajysyny töleýär; töwekgelçilik haryt ilkinji daşaýja tabşyrylanda alyja geçýär.
CIP - Carriage and Insurance Paid To: CPT şertine meňzeýär, emma satyjy goşmaça ätiýaçlandyryşy hem resmileşdirýär.
DAP - Delivered at Place: Satyjy harydy görkezilen barmaly ýerine çenli ýetirýär; düşürmek adatça alyjynyň jogapkärçiliginde bolýar.
DPU - Delivered at Place Unloaded: Satyjy harydy görkezilen ýerde düşürilen ýagdaýda gowşurýar.
DDP - Delivered Duty Paid: Satyjy iň ýokary jogapkärçiligi öz üstüne alýar, şol sanda import gümrük pajlaryny hem.
Deňiz we içerki suw transporty üçin Incoterms
FAS - Free Alongside Ship: Satyjy harydy gäminiň gapdalyna çenli eltýär.
FOB - Free On Board: Satyjy harydy gäminiň bortuna ýükleýär.
CFR - Cost and Freight: Satyjy fraht çykdajysyny töleýär; töwekgelçilik haryt gämä ýüklenenden soň alyja geçýär.
CIF - Cost, Insurance and Freight: CFR şertine meňzeýär, emma satyjy goşmaça ätiýaçlandyryşy hem resmileşdirýär.
Incoterms ulanylanda iň köp goýberilýän ýalňyşlyklar
Kompaniýalaryň iň köp goýberýän ýalňyşlyklarynyň biri — çykdajylaryň geçýän pursady bilen töwekgelçiligiň geçýän pursadyny birmeňzeş hasaplamakdyr. Mysal üçin, CPT, CIP, CFR we CIF şertlerinde satyjy belli bir transport çykdajylaryny töläp biler, emma töwekgelçilik alyja has ir geçip biler. Şonuň üçin “daşama çykdajysyny satyjy töleýär” diýen söz hemişe töwekgelçiligiň hem satyjynyň üstünde galýandygyny aňlatmaýar.
Ýene bir ýalňyşlyk — eltip bermeli ýeri takyk görkezmezlikdir. “CIF Türkmenistan” ýa-da “DAP Türkiýe” ýaly umumy aňlatmalar ýeterlik däldir. Eltip bermek ýerini şäher, port, ammar ýa-da doly salgy hökmünde görkezmek has dogrudyr.
Dogry mysal:
DAP Ashgabat, Turkmenistan - Incoterms 2020
Has takyk mysal:
DAP Buyer’s Warehouse, Ashgabat, Turkmenistan - Incoterms 2020
Şeýle hem şertnamada “Incoterms 2020” diýip görkezmek maslahat berilýär. Bu öňki düzgün wersiýalary bilen bulaşyklygyň öňüni almaga kömek edýär.
HS Code we Incoterms näme üçin bilelikde möhüm?
HS Code we Incoterms dürli meseleleri düzgünleşdirýär, emma B2B söwdada olar biri-birini doldurýar.
HS Code harydyň nämedigini we haýsy gümrük klassifikasiýasyna degişlidigini görkezýär.
Incoterms bolsa harydyň nähili eltip beriljekdigini we taraplaryň haýsy borçlary çekýändigini görkezýär.
Mysal üçin, alyjy aşakdaky maglumatlary görmek isläp biler:
Harydyň ady
Harydyň düşündirişi
HS Code / GTIP
Gelip çykan ýurdy
Gaplama barada maglumat
Iň az sargyt mukdary
Eltip bermek şertleri
Töleg şertleri
Daşama görnüşi
Zerur sertifikatlar ýa-da resminamalar
Bu maglumatlar bilelikde görkezilende, haryt bildirişi has professional görünýär. Alyjy hem harydyň täjirçilik şertlerine has çalt düşünýär.
B2B platformalarda HS Code ulanmagyň artykmaçlyklary
B2B platformalarda müňlerçe haryt we hyzmat ýerleşdirilýär. Şol sebäpli harytlar dogry kategoriýa, düşündiriş we tehniki maglumatlar bilen goşulmalydyr. HS Code bolsa maglumatlary tertipleşdirmek üçin möhüm gural bolup biler.
B2B platformada HS Code ulanmagyň esasy artykmaçlyklary:
1. Harydy gözlemegi ýeňilleşdirýär
Alyjylar harydy kategoriýa, at ýa-da HS Code boýunça has çalt tapyp bilýärler.
2. Eksporta gönükdirilen kompaniýalara artykmaçlyk berýär
HS Code bilen haryt goşýan kompaniýa daşary söwda has taýýar görünýär.
3. Düşünişmezligi azaldýar
Harydyň ady dürli dillerde tapawutlanyp biler, emma HS Code klassifikasiýa üçin umumy dil döredýär.
4. SEO-ny goldaýar
HS Code, harydyň ady we kategoriýasy bilelikde ulanylanda, sahypa gözleg ulgamlary üçin has düşnükli bolýar.
5. Alyjylaryň ynamyny artdyrýar
Doly täjirçilik maglumatlaryny görkezýän kompaniýalar has professional kabul edilýär.
B2B platformalarda Incoterms ulanmagyň artykmaçlyklary
B2B platformada haryt ýa-da hyzmat hödürleýän kompaniýalar eltip bermek şertlerini anyk görkezseler, alyjy bilen has çalt ylalaşyp bilýärler. Bu aýratyn hem import we eksport bilen işleýän kompaniýalar üçin möhümdir.
Platformada Incoterms görkezmegiň artykmaçlyklary:
Satyjy haýsy nokada çenli jogapkärdigini anyk görkezýär.
Alyjy umumy çykdajyny has takyk hasaplap bilýär.
Daşama we ätiýaçlandyryş boýunça jogapkärçilik öňünden kesgitlenýär.
Teklip almak we teklipleri deňeşdirmek prosesi ýeňilleşýär.
Halkara söwdada ynam emele gelýär.
Mysal üçin, bildirişde diňe “baha: 1 000 USD” diýip ýazmak ýeterlik däldir. Eger bu bahanyň EXW, FOB, CIF ýa-da DAP şertine degişlidigi görkezilmese, alyjy harydyň hakyky umumy bahasyna düşünip bilmez.
Has dogry görnüş:
Baha: 1 000 USD / tonna - FOB Turkmenbashi Port - Incoterms 2020
ýa-da
Baha: Sorag boýunça - DAP Ashgabat görnüşi elýeterli
Haýsy Incoterms haçan saýlanyp bilner?
Ähli kompaniýalar üçin ýeke-täk dogry eltip bermek şerti ýokdur. Saýlaw harydyň görnüşine, transport görnüşine, alyjynyň we satyjynyň tejribesine, logistiki mümkinçiliklere we maksat bazara baglydyr.
Umumy logika şeýle bolup biler:
EXW: Satyjy üçin iň az jogapkärçilik, emma alyjy üçin uly amaly ýük.
FCA: Köplenç EXW-den has amatly, sebäbi satyjy eksport gümrük resmileşdirmesini ýerine ýetirýär.
FOB: Deňiz daşamalarynda köp ulanylýar, aýratyn hem alyjy daşama prosesine gözegçilik etmek islände.
CIF: Deňiz daşamalarynda satyjy fraht we ätiýaçlandyryşy guraýar; başlangyç etapda alyjy üçin has aňsat görünip biler.
DAP: Satyjy harydy alyjynyň ýurdundaky görkezilen nokada çenli ýetirýär; import amallaryny adatça alyjy ýerine ýetirýär.
DDP: Alyjy üçin iň amatly, satyjy üçin bolsa iň jogapkärçilikli görnüş.
Aýratyn hem halkara söwda ýaňy başlaýan kompaniýalar Incoterms saýlanylanda logistika kompaniýasynyň, gümrük brokeriniň ýa-da daşary söwda hünärmeniniň goldawyny almalydyrlar.
Haryt bildirişinde HS Code we Incoterms nähili görkezilmeli?
B2B platforma haryt goşýan kompaniýalar aşakdaky gurluşy ulanyp bilerler:
Harydyň ady: Polipropilen Big Bag halta
Kategoriýa: Gaplama önümleri
HS Code / GTIP: Harydyň görnüşine baglylykda barlanmalydyr
Gelip çykan ýurdy: Türkmenistan
Iň az sargyt: 1 000 sany
Eltip bermek şertleri: EXW / FCA / FOB / DAP görnüşleri
Gaplama: Pallet ýa-da preslenen görnüşde ugradyş
Ulanylyş ugry: Oba hojalygy, himiýa, gurluşyk, dökülýän azyk däl önümleri daşamak
Düşündiriş: Berk, ýokary göterijilik ukyby bolan önüm; dürli ölçeglerde we dürli göteriji halkalar bilen öndürilip bilner.
Şeýle bildiriş alyja has düşnükli maglumat berýär we kompaniýanyň professional görünmegine kömek edýär.
Kompaniýalar üçin praktiki barlag sanawy
B2B platforma haryt goşmazdan öň kompaniýa aşakdaky soraglary barlamalydyr:
Harydyň kategoriýasy dogry saýlandymy?
Harydyň ady düşnükli we anykmy?
Düşündirişde tehniki maglumatlar barmy?
HS Code ýa-da GTIP barlanyldymy?
Eltip bermek şertleri görkezildimi?
Incoterms wersiýasy görkezildimi?
Gaplama, iň az sargyt we gelip çykan ýurt barada maglumat barmy?
Harydyň suratlary ýokary hilli mi?
Alyjydan ýüzlenme gelenden soň täjirçilik teklibini çalt taýýarlap bolýarmy?
Haryt baradaky maglumatlar dürli dillere dogry terjime edildimi?